ዮሐንስ ሞላ

ከነሙሉ ድክመቱም፣ በኢትዮጵያዊነቴ ኩሩ ነኝ። ‹ኢትዮጵያዊ ባልሆን ኖሮ የአድዋን ጦርነት ታሪክ ስሰማና ሳስብ ምን ሊሰማኝ ይችል ነበር?› ብዬ ራሴን ጠይቄ አውቃለሁ። ‹አረረም፣ መረረም› ደንቆኝም አላባራ ነበር። በተለያዩ የኑሮና የወዳጅነት አጋጣሚዎች ካገኘኋቸው የውጭ ሀገር ዜጎች ጋር ስለአድዋ ጦርነትና ድል ከተነሣ እኔም አውርቼ፣ እነሱም ተገርመው አናባራም። ስለላሊበላ ሲወራም እንዲሁ ነን። አማኝ ኢ-አማኝነታቸውን ወደ ጎን ተወት አድርገው፣ ‹Wow! It is incredible! How on earth could it be possible!?› ይላሉ። እኔም ከስር ከስሩ፣ ‹Sure! It is amazing.› እያልኩ ማጀቤና ማነጀቤ አይቀርም። አሃ! እኔ’ኮ ቀላል ሰው አይደለሁም፤ ጥቁር ኢትዮጵያዊ ነኝ!

የአድዋ ድል፣ ባሰብኩት ቁጥር ህልም ህልም የሚመስለኝ ክስተት ነው። ከጦርነቱ አጃኢባትና ከድሉ ትሩፋቶች ባሻገር፣ የጀግኖቹ ደግነትና አልቦ-ስስት ሰውነት ልቤን ይሰረስረዋል። ክቡር የሰውን ልጅ ሕይወት ለሀገር መስጠት የሚያስቀና ምግባር ነው። በደግነት ያበረከቱት ነገር ስኬትን ሲያጎናጽፍ ደግሞ፣ ስሜቱ ሌላ ነው። አድዋ ጦርነት የመግጠም ጉዳይ ብቻም አይደለም፤ ድንበር አልፎ የተዳፈረን ባለጌ የመመለስና ልኩን የማሳወቅ ሰብዓዊም ዜግነታዊም ኀላፊነትን የመቀበልና፣ የመተግበር ጉዳይም ጭምር እንጂ። ቅኝ ግዛት፣ ሰው በመሆን፣ ከሰውም ከኅሊናው ጋር ያልተጋጨ ሰው በመሆን ብቻ የሚያስቆጣ ሁኔታ ነው። የተሻሉና የመንፈስ ልዕልና ያላቸው ሰዎች ደግሞ፣ ለሚያስቆጡ ሁኔታዎች ውጤታማ ምላሽ ለመስጠት ወደኋላ አይሉም። ዘላለማዊ ክብር ለእነሱ ይሁን!

በተለይ፣ ቁስ ሳያታልላቸው፣ የመሰልጠን ተስፋ ሳያማልላቸው (‹‹ቅኝ በተገዛን ኖሮ ባደግን›› የሚሉ ልባቸው የበነደደ (ባንዳን ግስ ስናደርገው) ነውረኞች እንዳሉ ልብ ይሏል)፣ ወላ የ“እንግዳ ተቀባይነት” ምግባራቸውና የኢትዮጵያ ማኅበረ ባህላዊ መስተጋብር ሁኔታ እንኳ እንደ ክፉ ጥላ ሆኖ ሳያዘናጋቸው …ጠበቃ አንጀታቸውን ሸብ አድርገው፣ ሆ ብለው ጠላትን ለመመለስ የከፈሉት መስዋዕትነት የሚደንቅ ነው። ድልን መሻታቸው ፅኑ ስለነበር፥ አፍረው አልገቡም። አገርን ከነሰዉ፣ ከነዳር ድንበሩ፣ ከነሙሉ ባህሉና ነጻነቱ መውደዳቸውም ወደር አልነበረውምና በደማቸው፣ ከጫፍ ጫፍ የሚነበብ፣ ሲነበብም ካድማስ አድማስ እያስተጋባና ሰውነትን የሚነዝር፥ በሰው ልጅ ‘ለሰው ልጅ ይሁን’ የተባለ፥ ደማቅ ታሪክ ጽፈው አልፈዋል። ተደላድለን ተኛንበት እንጂ፥ ከምንም ውስጥ ለልጅ ልጅ የሚመነዘር ክብርን እና ኩራትን አውርሰውናል።

እርግጥ ነው፥ የተከፈለንን ነገር ለከፋዮቹ እንዳንመልስ ሁኔታዎች ላይፈቅዱልን ይችላሉ። አሁን ጣልያን አገራችንን ቋምጦ መጥቶ፣ “ኑ ልግዛችሁ” ሊለንና በገዛ አገራችን፣ በቆዳ ቀለማችን ምክንያት በይፋ ሊያዋርደን አይደፍርምና፣ የአባቶቻችንን ነፍስ ከውጭ ጦር ሰብቆ የሚመጣ ወራሪን በጀግንነት በመመለስ ደስ አናሰኘውም። ጨዋታው ተቀይሮ የቅኝ ግዛት ነገር፥ በጃዙር ሆኗል። በጃዙር፥ በያይነት ዓይነቱ፣ በወገንም በባዕድም መገዛት አለ። ያንን ማወቅ የሚኖሩትን የኑሮ ዓይነት የመፈተሽ ሂደት ውጤት ነው። ዛሬ በጥቂቶች የሚጮኽላቸውና፥ ብዙኃን በድህነት አረንቋ ስርም አንገታቸውን ደፍተው እንዲኖሩ ያደረጓቸው፥ ነጻነት ማጣቶች፣ አፈናዎች፣ የሕገ-መንግሥትና የሰብዓዊ መብቶች ጥሰቶች፣ ርሕራሄ ባጠገባቸው ያላለፈ ጭካኔዎች፣ ፍርሃት ያራዳቸው ዐዋቂ ነፍሶች፣ ሙስና ያደለባቸውና ጊዜ ያደነደናቸው መናኛ ሰዎች፣ ወዘተ. ሲታሰቡ የአድዋ ድል ባለቤቶች እኛ እኛም አንመስል።

ስንትና ስንት አርበኞች ስለሰው ልጅ በወኔ በሸለሉበት አገር ላይ፥ “ኑሮህ አብረን እንለውጥ” ያልተባለ ሰው እንደከብት አንገቱን በቃጫ ታስሮ ጭነት መኪና ላይ ይወረወራል። ስንትና ስንት ወገኖች ስለሰው ደማቸውን ያፈሰሱበት አገር ላይ፥ “በማስተር ፕላን ሰበብ የአያቶቼን መሬት ካላግባብ አላስነካም” ያለ ተማሪ ላይ ጥይት ይፈስበታል። ስንትና ስንት እናቶች ስለሰው ልጅ ሕይወታቸውን በገበሩበት አገር ላይ፥ ሀሳቡን ለመግለጽ ደፋ ቀና ለሚልና፣ ግፍን ለሚጠየፍ ባለኅሊና ፖለቲከኛ እና ጋዜጠኛ እስር ቤት መንበሩ ሆኖ፣ የወፌ ላላ ግርፋት ማዕረጉ ይሆንለታል። ስንትና ስንት አባቶች ስለሰው ልጅ ቀና ማለት፥ አጎንብሰው የወደቁበት አገር ላይ፥ አዛውንት ለልመና ወጥተው የባለጊዜያት ኑሮ ይቃናል። ስንትና ስንት ደጎች አጥንታቸውን ከስክሰው የጥቁርና የነጭን አንድነት በድርጊት በሰበኩበት አገር ላይ፥ ሰው በጾታው፣ በዘሩ፣ በአስተሳሰቡ፣ እና በእምነቱ ተከፋፍሎ ግፍን ያከማቻል።

እኒህን እና የመሳሰሉትን ዓይነት የእጃዙር ቅኝ ግዛቶችን የምንዋጋባቸው መንገዶች እንደየፍላጎቶቻችን፣ ንቃተ ህሊናዎቻችን፣ አቅሞቻችን እና ጥንካሬዎቻችን የሚወሰኑ ናቸው። ሆኖም ግን፥ ትናንት ስለእኛ ሰው የተከፈለብን እንደመሆናችን መጠን፣ አልፈን ወራሪን መመለስ ባንችል እንኳን፥ ባቅማችን የጭቆና ተባባሪዎች አለመሆንና የተቀበልነውን ውለታ ለሌላ በመክፈል መወጣት የምንችልበትን መንገድ መቀየስ ይኖርብናል። ይህንን ሀሳባችንን አሳጥራ ታጠናክርልን ዘንድ፥ ለቀጣዩ ክፈል (Pay it forward) የምትለውን፥ ፍቅራዊና ደግነታዊ አዛዥ ሀረግ እናስታውሳለን። ወደእኛ ሀገር ስናመጣው፥ “በረከታቸው ይደርብን” እንደማለት ነው። በረከታቸው ይደርብን ስንል ደግሞ፥ እነርሱ ሰርተው ያለፉትን ነገር እኛም ለሌላው እናድርግ የሚል በጎ ምኞት ነው።

ታዲያ ግን፥ ጭቆናን እንደሚቃወም እና የተሻለች ኢትዮጵያን እንደሚናፍቅ ሰው፥ የአድዋ ድል በረከት አድሮብናል ወይ? ብለን ብንጠይቅ የምንታዘበው ብዙ ነገር አለ። እንደ ምሳሌ ብናይ፥ ደጃፋችን ላይ ሰው ሲደበደብ “ወገኔ ተጠቃ” ብለን አሞን ለማስጣል እንሞክራለን? ምን ያህል የ“ድረሱልኝ” ጥሪዎች ጆሮዎቻችንን አግኝተዋል። ምን ያህል የሚፈሱ እንባዎችንና ደሞችን አይተን “ጎመን በጤና” ብለን ሸሽተናል? አፍንጫችን ስር ግፎች ሲፈፀሙ አይተን “ውሻ ምን አገባት ከሰው እርሻ”ን ተርተን ባላየ እንኖራለን? በነገሮች ላይ፥ በ“እንግዳ ተቀባይነት” ሽፋን፥ ለሌሎች ሰዎች ስናዳምቅ፣ ራሳችንን ዝቅ ዝቅ አድርገናል? ስንቴስ በቁስ ተደልለናል? …ሲመስለኝ ግን፥ የአባቶቻችንን ነፍስ ደስ የምናሰኘው እኛ ባለንባቸው የኑሮ ሰንሰለቶች ላይ፥ በረከታቸው ሲያድርብን ነው።

ማርች 8፥ ታላቁን የአድዋ ድል በዓል ባከበርንበት፣ የነፃነትንና በኩራት የመኖርን ጣዕም ባስታወስንበት፣ አባቶቻችን፥ ጥቁር ነጭ ሳይባል፥ የሰው ልጆችን እኩልነት፥ ለዓለም ~ በወሬ ሳይሆን በተግባር ~ የሰበኩበትና፥ በእብሪተኞች ልቡና “ሰውነት”ን ያተሙበትን፣ ቀና ብሎ የመኖርን እርካታ የዘከርንበትንና ትሩፋቱን ተንትነን የማንዘልቀውን፥ ድል በዘከርንበት ሳምንት የሚውል በመሆኑ … ከአንገብጋቢ የማኅበረሰብ ጉዳዮች መካከል የሴቶችን ጉዳይ እናንሳ። የሴቶችን ጉዳይ ስናነሳ፥ በተለይ ጉልበት በመከፋፈል ለውጥን የሚያዘገይ መሆኑንም ከግምት ከተን ነው። ሴቶችን ከወንዶች እኩል እድልና ነጻነት ሰጥቶ፣ ሙሉ አቅማቸውን እንዲጠቀሙ በተለየ ሁኔታ ማገዙ፣ መገፋፋቱና ማበረታታቱ ቢቀር እንኳን (ሰጪነቱ፣ የመገፋፋት እና የማበረታታት ስልጣኑም በግፍ ከ“ሰዎች” ወደ “ወንዶች” የወረደ መሆኑንም ሳንዘነጋ)፥ እንደምንወዳቸውና እንደምንገበገብላቸው በየአጋጣሚው የምንገልጽላቸው ሴቶች ላይ ሰው እንዴት ክፉ ነገር አስቦ ይፈፅምባቸዋል? ጥቃት ሲደርስባቸውስ እንዴት አይቶ ዝም ይላል? ሴቶች ራሳቸውስ እንደምን የጥቃቶች ተባባሪ ሊሆኑ ቻሉ?

“አባቶቻችን በቀለም የተነሳ የሚኖርን ልዩነት ተጠይፈው እርምጃ ወስደው እንዳስከበሩን፥ እኛ እንዴት በፆታ የተነሳ ልዩነት ፈጥረን፣ ወይም ልዩነትን ተቀብለን እንኖር ዘንድ ፈቀድን?” የሚል ጥያቄ ማሰብም አይቀርም። ባልበዛ የፆታ መደብ ~ ወንድና ሴት ብቻ በተባለ ~ ሰው እንዴት ልዩነቱን ለማስፋት ይጥራል? ልቡ ውስጥና ቤቱ ውስጥ ይህን ሳይለውጥስ፥ ስለሌሎች ችግሮቹ ለማውራት እንዴት ይችላል? የማኅበረሰቡን እና የራሱን የቅኝ ገዢ ባህርይ ለማሻሻል ሳይጥርስ እንዴት ጨቋኞችን በሙሉ ልቡ ይወቅሳል? …ሌላም ብዙ ጥያቄ። (በእርግጥ ፆታዊ ልዩነቶቹ ነባር እንደሆኑ ይታወቃልና ከበፊት ጀምሮ የነበረው ትውልድ የወቀሳው ባለድርሻ ነው። ከጊዜ ጋር እየዘመነ፣ ሰዉ እየተለወጠ እያስቀራቸው መጣ እንጂ፥ ልክ እንደ ዘር ቀለም ቀውስ ሁሉ፥ የጾታ ጉዳይም ዓለማቀፋዊነት አለው።)

እስኪ በየቤታችን እንጫወትበት። በተመሳሳይ ወር (የካቲት) ውስጥ ትንሽ ቀናትን ወደኋላ ተጉዘን እንዘክርና፣ ወደፊት እጅ ለእጅ ተያይዘን፣ በኩራትና በደስታ ስለመጓዝ እናቅድ፡፡ ወንዶችም ሴቶችም በየፊናችን እንምከርና፥ በየቤታችን፣ በየልባችን፣ በየጓዳችን፣ በየክበባችን፣ በየስራ ቦታዎቻችን፥ የሴቶችና የወንዶች ልዩነት እንዲጠብ አስተዋጽኦ እናድርግ። በምንችለው ሁሉ ሁኔታው እንዲለወጥ ለመተባበር ለራሳችን ቃል እንግባ። ለራስ ያሉት ለሌላ ይተርፋልና፥ ቤታችንን እንመልከትና እናስተካክል።

እንዲያ ሲሆን፣ በሙሉ የኅብረተሰብ ጉልበት ቅንጅት፣ ለአገር ለውጥና ለጨቋኞች ውድመት እንሰራለን። ከጉያችን ተፈልፍለው ወጥተው የሰብዓዊ መብት ጥሰት ለሚያደርጉ፣ ያጸደቁትን ህግ ለማያከብሩ፣ የተለያዩ ስሞችን እየሰጡ ሰዎችን ለማፈንና ለመርገጥ ላይ ታች ለሚሉ፣ ሰው በረሀብና በችግር እየረገፈ ኑሯቸውን ለሚያሸበርቁ፣ ንቃተ ህሊናን እና ጥያቄን ለሚፈሩ፣ ለእነሱ ሰብቶ መኖር የሰዎችን ደም በከንቱ ለሚያፈሱ ባለጊዜዎች መሸሸጊያ ጫካ መሆናችንም ያበቃል። ክቡር ሰውነትን ለማዋረድ የሚበረቱ ነውረኞችም ልካቸውን ያውቃሉ።

የደጋግ ጀግኖች እናቶቻችን እና አባቶቻችን በረከት ይደርብን!

“የሰው ልጅ ክቡር፤

ሰው መሆን ክቡር።

ሰው ሞቷል ሰው ሊያድን፣

ሰውን ሲያከብር…”

(እጅጋየሁ ሽባባው – ጂጂ)

 

About the author

Leave a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *